در باره AAEHC

در باره AAEHC

تاریخچه انرژی اتمی در افغانستان

درست در اواخر جنگ جهانی دوم در سال 1324 هـ ش  1945 م بود که اردوی امریکا بمب های اتمی را بالای دو شهر هیروشیما و ناکاساکی کشور جاپان استعمال نمود که منجربه کشته شدن 220000 شهروند ملکی جاپان گردیده و متعاقب آن جنگ جهانی نیز پایان یافت.

به دنبال این واقعه کشورهای پر قدرت دیگر جهان چون روسیه، انگلستان، فرانسه و چین نیز به ساختن سلاح اتمی مبادرت ورزیدند، که در سال 1332ش 1953م کشور روسیه موفق به ساختن بمب هایدروجنی شد. زمانیکه امریکا احساس کرد که ما دیگر یگانه کشور نیستیم که به بمب اتمی دسترسی داریم ناچار در پی عدم استفاده و جلوگیری از ساخت آن بر آمدند، به همین منظور در دسمبر 1953م رئیس جمهور امریکا ایزون هاور (President Eisenhower) در چهل و هفتمین جلسه سالانه سازمان ملل متحد اداره منع سلاح هستوی و اتمی را پیشنهاد نمود. ایزون هاوربیانیه خویش را (که به سخنرانی اتم برای صلح معروف شد) به این عبارت (Atom for peace) اغاز کرد و نیز گفت در جنگ اتمی هیچ کشوری کامیاب شده نمیتواند، ‍پس لازم است ملل متحد یک سازمان بیطرف و میانجی را صلاحیت داده تا تمام فعالیت های اتمی ممالک جهان را کنترول نماید که سر انجام آژانس بین المللی انرژی اتمی (IAEA)International Atomic Energy Agency در 29 جون سال 1957م در شهر نیویارک تأسیس و رسمآ اعلان موجودیت نمود، که بعدها مرکز آن در شهر ویانا در کشور اتریش شناخته شد. از جمله اهداف و مسوولیت های اساسی این سازمان طبق مواد مندرج اساسنامه قرار ذیل است:

رشد و توسعه تخنیک های صلح آمیز هستوی و عدم استفاده آن در عرصه های نظامی.

اتخاذ تدابیر لازم جهت ارتقاء تحقیقات توسعه و تطبیق عملی انرژی اتمی برای مقاصد صلح آمیز.

تهیه مواد، خدمات، تسهیلات و تجهیزات و تأسیسات برای تحقیقات و توسعه استفاده عملی انرژی اتمی با در نظرداشت مناطق و کشورهای در حال توسعه جهان.

ارتقاء تبادله اطلاعات علمی و تخنیکی بین مراکز و سازمانهای انرژی اتمی عضو آژانس.

تصویب و تاسیس استندردهای حفاظت هستوی و تضمین این موضوع که کمکهای هستوی یا حمایت های آژانس در مقاصد نظامی و غیر صلح آمیز بکار گرفته نشود.

قابل تذکر است آژانس بین المللی انرژی اتمی در سال 1970م قانونی را به تصویب رساند که در آن کشورهای عضو مکلف آند فعالیت های اتمی خود را تحت نظر این سازمان (IAEA) اجراء نمایند. البته در بین تصویب کنندگان این قانون کشورهای امریکا، روسیه، بریتانیا، فرانسه و چین به تیم نظارت کننده اجازه نمیدهد و در بدل آن در تربیه افراد تخنیکی کشورهای عضو کمک مینماید.

در این سازمان 151 کشور عضویت داشته که افغانستان نیز از جمله 23 کشوریست که از تأسیس این سازمان (1957م مطابق 1335ش) عضویت آن را بدست آورده است.

اداره انرژی اتمی افغانستان برای اولین بار در زمان سلطنت بابای ملت اعلیحضرت محمد ظاهر شاه به اهتمام مرحوم پوهاند داکتر عبدالغفار (کاکر) رئیس پوهنځی علوم طبیعی (پوهنځی ساینس فعلی) پوهنتون کابل ایجاد گردید، که مرکز آن در پوهنتون کابل و رهبری آنرا نیز مرحوم پوهاند کاکر به عهده داشت و مدت زمانی را با حس و طندوستی و خدمتگذاری در این بخش انجام وظیفه نمودند. بعد از مرحوم کاکر مرحوم پوهاند داکتر بلبل شاه (جلال) رئیس پوهنځی و رئیس این اداره تعیین شده و بعد از ایشان پوهاند داکتر سید محمد (حسینی) رئیس پوهنځی و رئیس این اداره تعیین گردید. به همین ترتیب الی تأسیس اداره مستقل انرژی اتمی رؤسای پوهنځی ساینس به صفت رئیس اداره انرژی اتمی نیز ایفا‌ء وظیفه مینمودند.

در زمان حکومت شهید سردار محمد داود خان (1352-1357ش) به کوشش مرحوم پوهاند کاکر و مرحوم داکتر عبدالقیوم وردک برای نخستین بار در پوهنتون کابل لابراتوار تطبیقات هستوی و همچنان در جوار پوهنتون کابل در شفاخانه علی آباد تعمیری برای مرکز تداوی مرض سرطان ساخته شد. که دوکتوران معالج آن مرحوم داکتر ملک اصغر و داکتر عبدالصمد سلیم بودند، و محترم عبدالمالک مالک نیز به حیث کارشناس فنی (Technician) در آن کار مینمود.

در سال (1358هـ ش مطابق 1979م) در زمان تجاوز قشون سرخ شوروی سابق به افغانستان ارتباطات آژانس انرژی اتمی جهانی کم شد، اما با آنهم استادان پوهنځی ساینس پوهنتون کابل در خصوص روی کار آمدن انرژی اتمی مسالمت آمیز از هیچ نوع سعی و کوشش دریغ نکرده و پروژه های که قبلآ به کمک آژانس بین المللی انرژی اتمی شروع شده بود تا حدی فعال نگهداشتند. مگر بعدها به اثر بحرانهای سیاسی و پیامدهای نامطلوب آن بخصوص جنگهای داخلی و تحمیلی فعالیت های مقدماتی انرژی اتمی افغانستان نه تنها بطور کامل متوقف، بلکه ماشین آلات و تکنالوژی دست داشته آنزمان نیز توسط دشمنان منافع ملی به یغما و بعضا از بین برده شد.

در سال (1380هـ ش مطابق 2001م) بعد از گشایش صفحه جدید در نظام سیاسی کشور و در سلسله عودت مجدد مهاجرین به وطن محترم داکتر نورمحمد صافی متخصص طب هستوی از فرانسه به کشور باز گشت و به صفت مشاور در وزارت صحت عامه برگزیده شد و به تعقیب آن محترم عبدالمالک مالک با همکاری وی از پیشاور تشریف آورده و در وزارت صحت عامه یک شعبه حفاظت از تشعشع را ایجاد نمود. وزیر صحت عامه وقت (دوکتروس سهیلا صدیق) با اعتنام از فرصت طی مکتوب رسمی به وزارت خارجه افغانستان خواهان از سرگیری ارتباط با آژانس بین المللی انرژی اتمی شد. که بعد از آن محترم پوهاند دوکتور عبدالحی نظیفی هم در سال (1382ش 2003م) به وطن عودت نمود. و در ارتباط به آژانس بین المللی انرژی اتمی به فعالیت آغاز کرد.

به اساس سعی و کوشش هیت که از آژانس به سرپرستی داکتر سلیما (Dr. Slima) به کابل سفر نمود. به رهنمایی داکتر سلیما در اداره ملی حفاظت محیط زیست تحت رهبری شهزاده مصطفی ظاهر و به سکرتریت جارالله منصوری کمیته ساخته شد که این کمیته چهار عضو داشت از طرف کمیته مذکور به مقام ریاست جمهوری پیشنهاد گردید تا برای اعضای این کمیته برخی تسهیلات لازم فراهم نماید و سپس بنا بر لزوم دید کمیته پیشنهاد به مقام ریاست جمهوری گردید تا در چوکات اداره محیط زیست بشکل یک کمیسیون منظور گردد و بعد از آن به کمیسیون مذکور بودجه جداگانه اختصاص داده شد ونیز طی پیشنهاد دیگر تشکیلات اداری و بودجه سالانه آن بطور مجزا منظور گردید.

بدین ترتیب اداره انرژی اتمی افغانستان به عنوان یک سازمان دولتی غیر انتفاعی به اساس اهداف و دورنمای خدمت به جامعه از طریق دست یابی به تخنیک های صلح آمیز هستوی تهداب گذاری و به تأسی از مصوبه شماره ۲حمل ۱۳۸۷ شورای وزیران جمهوری اسلامی افغانستان و فرمان نهم مورخ ۱۳۸۹/۱/۲۲ مقام ریاست جمهوری به عنوان کمیسیون عالی انرژی اتمی افغانستان (Afghan Atomic Energy High Commission) و مخفف (AAEHC) مسمی و معرفی گردید.

کمیسیون عالی انرژی اتمی افغانستان که از جمله جوانترین واحدهای اداری دولت محسوب میگردد متشکل از رئیس کمیسیون، رئیس بورد اجرائیوی و تخصصی و اعضای مشتمل میباشند که به شرح ذیل بیان میگردد:

رئیس جمهور کشور- به حیث رئیس کمیسیون

رئیس بورد اجرائیوی و تخصصی- به حیث عضو کمیسیون

سکرتر جنرال انرژی اتمی(معاون بورد اجرائیوی و تخصصی)- به حیث عضو کمیسیون

وزیر دفاع ملی- به حیث عضو کمیسیون

وزیر امور داخله- به حیث عضو کمیسیون

رئیس عمومی امنیت ملی- به حیث عضو کمیسیون

وزیر امور خارجه- به حیث عضو کمیسیون

وزیر انرژی و آب- به حیث عضو کمیسیون

وزیر زراعت و مالداری- به حیث عضو کمیسیون

وزیر صحت عامه- به حیث عضو کمیسیون

وزیر معادن- به حیث عضو کمیسیون

وزیر تحصیلات عالی- به حیث عضو کمیسیون

وزیر عدلیه- به حیث عضو کمیسیون

رئیس عمومی اداره ملی حفاظت محیط زیست- به حیث عضو کمیسیون

ریاست بورد اجرائیوی و تخصصی کمیسیون عالی انرژی اتمی افغانستان به ریاست محترم پوهاند دوکتور عبدالحی نظیفی و با معاونیت محترم انجنیر فضل الرحمن خالد که بعد از وفات محترم دوکتور نورمحمد صافی معاون و سکرتر جنرال اسبق ریاست بورد اجرائیوی و تخصصی کمیسیون عالی انرژی اتمی مطابق به حکم شماره (۶۶) مورخ ۱۳۹۳/۰۶/۰۱ ریاست جمهوری در پست معاونیت مقرر گردیده اند رهبری میشود. این اداره در سال 1389 با توجه بورد رهبری با همکاری کمیسیون مستقل اصلاحات اداری و خدمات ملکی تحت ریفورم و سیستم جدید رتب معاش قرار گرفت که از جمله تشکیل منظور شده آن به 125 نفر میرسید، اکثر بست های اداری و اجرائیوی آن از طریق رقابت آزاد استخدام گردید.

در سال 1390 نیز عطف توجه مسولین و ریاست بورد رهبری اداره انرژی اتمی در بخش منابع بشری و جلب جذب نیروی کاردان و متخصص بود که با در نظر داشت سطح تشکیل در حدود 70 فیصد پرسونل آن از کدرهای جوان و مسلکی از طریق پروسه اصلاحات اداری و خدمات ملکی تعیین بست و استخدام شدند، که در این ردیف سه بست عالی رتبه نیز شامل گردیده. پوهنیار دیپلوم انجنیر محمد رحمت الله تنها متخصص فزیک هسته بحیث رئیس تطبیق تکنالوژی هستوی ریاست بورد اجرائیوی و تخصصی کمیسیون عالی انرژی اتمی افغانستان، محترمه مرسل مناتی به حیث رئیس متخصصین ریاست بورد اجرائیوی و تخصصی کمیسیون عالی انرژی اتمی افغانستان و انعام الدین نایبخیل رئیس منع سلاح های کیمیاوی و بیولوژیکی ریاست بورد اجرائیوی و تخصصی کمیسیون عالی انرژی اتمی افغانستان بعد از سپری نمودن امتحان رقابتی احراز بست نمودند. روند رشد انکشاف اداره انرژی اتمی افغانستان در این مرحله توأم با تحکیم روابط و توسعه مناسبات با سایر سازمانها و ملل جهان همراه بود و رهبری اداره کوشید تا پیوسته با اشتراک و سهم فعال خویش در مجامع و کنفرانسهای جهانی و جلسات آژانس بین المللی انرژی اتمی کرسی جمهوری اسلامی افغانستان را خالی نگذاشته بلکه معرف یک افغانستان بیدار و همگام با جامعه جهانی باشد و درین راستا اهداف و برنامه های مشخص در سطح ملی و بین المللی در مطابقت با استراتیژی انکشاف ملی افغانستان (ANDS) داشته که از آن جمله میتوان به تربیه و رشد کدرهای متخصص و مسلکی اعزام کارشناسان به مراکز عملی تخصص هستوی در دوره های کوتاه مدت و طویل مدت (ماستری)و تهیه برنامه CPF یا (Country Program Framework) اشاره کرد.

به امید آنروزی که افغانستان عزیز نیز در ردیف کشورهای قرار گیرد که از تکنالوژی جدید صلح آمیز هستوی در شگوفایی، رفاه، آرامش و آسایش ملت خویش استفاده نماید.